Zespół HELLP w ciąży – co to jest i jakie są objawy?

Zespół HELLP to rzadkie, ale bardzo poważne powikłanie ciąży i połogu, które może bezpośrednio zagrażać życiu matki oraz dziecka. Nazwa pochodzi od angielskich określeń: Hemolysis – hemoliza, Elevated Liver enzymes – podwyższone enzymy wątrobowe oraz Low Platelet count – małopłytkowość. Podejrzenie tego stanu wymaga natychmiastowej diagnostyki i hospitalizacji.

Na jakie objawy należy zwrócić uwagę?

Zespół HELLP najczęściej rozwija się w drugiej połowie ciąży, ale może pojawić się także po porodzie, nawet do 7 dni po rozwiązaniu. Objawy bywają niespecyficzne i mogą przypominać zatrucie pokarmowe, grypę albo zwykłe dolegliwości ciążowe. Nie można więc czekać na ich samoistne ustąpienie.

Najważniejszym sygnałem alarmowym jest ból w nadbrzuszu lub prawym podżebrzu. Może wynikać z zajęcia wątroby. Objawy odczuwane przez pacjentkę mogą obejmować:

• Ból w nadbrzuszu lub prawym podżebrzu, czasem promieniujący do pleców lub barku.
• Nudności i wymioty, które mogą być mylone z zatruciem pokarmowym.
• Silny ból głowy, mroczki przed oczami albo inne zaburzenia widzenia.
• Wyraźne osłabienie, pogorszenie samopoczucia lub nagłe obrzęki.
• Podwyższone ciśnienie tętnicze, zasinienia, krwawienia albo zmniejszenie ilości oddawanego moczu.

HELLP może wystąpić także bez typowych objawów stanu przedrzucawkowego, takich jak nadciśnienie czy białkomocz. Sam brak tych symptomów nie wyklucza zagrożenia.

Co oznacza skrót HELLP?

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na badaniach krwi. Objawy bólowe, nudności czy ból głowy są informacjami zgłaszanymi przez pacjentkę, natomiast triada HELLP dotyczy obiektywnych zmian laboratoryjnych:

W jednym z używanych kryteriów za nieprawidłowe uznaje się między innymi LDH co najmniej 600 IU/l, AspAT co najmniej 70 IU/l oraz liczbę płytek poniżej 100 000/mm³. Lekarz interpretuje te wyniki razem z badaniem pacjentki, ciśnieniem tętniczym, oceną krzepnięcia oraz stanem płodu.

Kto jest bardziej narażony?

Przyczyny zespołu HELLP nie są w pełni poznane. Często wiąże się go ze stanem przedrzucawkowym, ale może wystąpić również bez wcześniejszego nadciśnienia. Do czynników zwiększających ryzyko należą:

• nadciśnienie tętnicze lub stan przedrzucawkowy w obecnej albo poprzedniej ciąży,
• zespół HELLP w poprzedniej ciąży,
• ciąża bliźniacza lub inna ciąża wielopłodowa,
• wiek matki, szczególnie powyżej 25–35 lat zależnie od przyjętych kryteriów,
• wielorództwo oraz współistniejący białkomocz.

Obecność czynników ryzyka nie oznacza, że zespół na pewno się rozwinie. Z kolei ich brak nie chroni całkowicie przed wystąpieniem choroby.

Jak wygląda leczenie zespołu HELLP?

Leczenie zawsze odbywa się w szpitalu, często w ośrodku zapewniającym intensywny nadzór położniczy i neonatologiczny. Personel kontroluje stan matki, ciśnienie tętnicze, wyniki badań krwi, układ krzepnięcia oraz dobrostan płodu. W razie potrzeby wykonuje się także badania obrazowe, w tym USG jamy brzusznej, aby ocenić wątrobę i wykluczyć jej poważne powikłania.

Jedynym leczeniem, które usuwa przyczynę związaną z trwającą ciążą, jest jej zakończenie. Sposób i czas porodu zależą od stanu matki, wieku ciążowego, wyników badań oraz dobrostanu płodu. Przy ciężkim stanie, pogorszeniu funkcji narządów, zagrożeniu płodu lub krwawieniu konieczne może być natychmiastowe rozwiązanie ciąży, często przez cięcie cesarskie.

Jeżeli stan matki jest stabilny, a ciąża jest przed 34. tygodniem, lekarze mogą rozważyć krótkie odroczenie porodu, aby podać glikokortykosteroidy przyspieszające dojrzewanie płuc płodu. Nie oznacza to leczenia domowego ani bezpiecznego oczekiwania bez stałego monitorowania. W zależności od sytuacji stosuje się także leki obniżające ciśnienie, siarczan magnezu w celu zapobiegania drgawkom oraz leczenie zaburzeń krzepnięcia i małopłytkowości.

Ból w nadbrzuszu lub prawym podżebrzu w ciąży albo w pierwszym tygodniu po porodzie wymaga niezwłocznego zgłoszenia się do szpitala. Nie należy tłumaczyć go wyłącznie niestrawnością, nawet jeśli towarzyszą mu tylko nudności lub osłabienie.

Jakie powikłania może powodować HELLP?

Szybki przebieg choroby sprawia, że powikłania mogą rozwinąć się u matki i dziecka. Do najpoważniejszych należą:

• zespół DIC, czyli rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe,
• ostra niewydolność nerek, obrzęk płuc lub mózgu,
• krwiak podtorebkowy albo pęknięcie wątroby z masywnym krwawieniem,
• przedwczesne oddzielenie łożyska i rzucawka u matki,
• poród przedwczesny, zahamowanie wzrastania płodu i niewydolność oddechowa noworodka.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku objawów mogących wskazywać na zespół HELLP, szczególnie bólu w nadbrzuszu, silnego bólu głowy, zaburzeń widzenia lub nagłego pogorszenia samopoczucia, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem albo zgłosić do szpitala.