Wyrzynanie zębów trzonowych – objawy, o których warto wiedzieć

Wyrzynanie zębów trzonowych często powoduje większy dyskomfort niż pojawianie się siekaczy. Szeroka korona, guzki i bruzdy sprawiają, że ząb musi przebić większą powierzchnię dziąsła. Najważniejsze jest jednak odróżnienie typowych objawów ząbkowania od infekcji oraz rozpoczęcie dokładnego czyszczenia powierzchni żujących od chwili, gdy ząb pojawi się w jamie ustnej.

Które zęby nazywamy trzonowcami?

W uzębieniu mlecznym trzonowce to tak zwane czwórki i piątki. Są większe od siekaczy i służą do rozgniatania pokarmu. Mają szeroką powierzchnię żującą, a znajdujące się na niej bruzdy mogą zatrzymywać resztki jedzenia.

W uzębieniu stałym nazwa „trzonowce” dotyczy szóstek, siódemek i ósemek. Czwórki i piątki stałe są natomiast przedtrzonowcami. Dla rodzica najważniejsza jest informacja, że szóstki są zębami stałymi. Nie zastąpią ich później kolejne zęby, dlatego wymagają starannej higieny od początku.

Kiedy wyrzynają się zęby trzonowe?

Podane przedziały są orientacyjne. Kolejność i tempo wyrzynania mogą różnić się między dziećmi, między innymi ze względu na uwarunkowania rodzinne i ogólny rozwój.

Pojawienie się szóstek rozpoczyna etap uzębienia mieszanego. Zęby te wyrastają za ostatnimi mlecznymi trzonowcami, więc łatwo ich nie zauważyć. W tym samym czasie dziecko może tracić dolne jedynki, co odwraca uwagę od tylnej części łuku zębowego.

Jakie są objawy wyrzynania trzonowców?

Objawy mogą być wyraźniejsze niż przy wyrzynaniu siekaczy, zwłaszcza gdy pojawiają się większe zęby stałe. Dziecko może odczuwać ból miejscowy, a czasem także dyskomfort promieniujący w stronę policzka lub ucha. Typowe oznaki to:

• obrzęk, zaczerwienienie i rozpulchnienie dziąsła w tylnej części jamy ustnej,
• wzmożone ślinienie oraz częstsze wkładanie palców lub przedmiotów do ust,
• gryzienie zabawek, smoczka albo twardszych przedmiotów,
• rozdrażnienie, płaczliwość, gorszy sen i czasowe zmniejszenie apetytu.

Lekko podwyższona temperatura może towarzyszyć ząbkowaniu, ale ząbkowanie nie powinno tłumaczyć ciężkiego stanu ogólnego dziecka. Biegunka, wymioty czy wyraźna gorączka mogą mieć inną przyczynę, dlatego nie należy automatycznie przypisywać ich wyrzynaniu zębów.

Skontaktuj się z lekarzem, gdy pojawia się wysoka lub utrzymująca się gorączka, uporczywa biegunka, wymioty, wyraźne osłabienie, odwodnienie albo objawy, które szybko się nasilają. Konsultacji stomatologicznej wymaga także silny ból, ropna zmiana na dziąśle lub obrzęk twarzy.

Między siekaczem a nowo wyrzniętą czwórką może być widoczna przerwa. Zwykle jest to fizjologiczne miejsce na kieł, który pojawia się później. Sama luka nie oznacza braku zęba ani choroby.

Jak złagodzić dyskomfort dziecka?

Domowe działania powinny zmniejszać podrażnienie, a nie zastępować ocenę lekarską, gdy objawy są nietypowe. Pomocne bywają:

• schłodzony, ale nie zamrożony gryzak,
• delikatny masaż dziąsła czystym palcem,
• chłodne i miękkie pokarmy, na przykład jogurt, jeśli dziecko je już produkty stałe,
• unikanie bardzo twardych, ostrych, gorących i mocno kleistych produktów.

Gdy dziąsło jest bolesne, dziecko może przez krótki czas jeść mniej. Trzeba wtedy szczególnie pilnować przyjmowania płynów i obserwować ogólne samopoczucie. Preparaty przeciwbólowe lub żele na dziąsła należy stosować wyłącznie zgodnie z zaleceniem lekarza albo informacją dotyczącą danego produktu.

Jak czyścić bruzdy na trzonowcach?

Bruzdy to zagłębienia na powierzchni żującej. Zatrzymują resztki pokarmu i są trudniej dostępne dla włókien szczoteczki, dlatego samo mycie przednich zębów nie wystarcza. Czyszczenie warto prowadzić w następujący sposób:

1. Myj zęby dziecka dwa razy dziennie pastą z fluorem, obejmując także tylne powierzchnie żujące.
2. Ustaw szczoteczkę tak, aby włókna docierały do zagłębień, i wykonuj krótkie ruchy szorujące zamiast przesuwać ją wyłącznie po gładkich powierzchniach.
3. Po zetknięciu się czwórki i piątki oczyszczaj także przestrzeń między nimi, ponieważ szczoteczka może jej nie dosięgać.
4. Podczas kontroli stomatologicznej zapytaj o lakowanie, szczególnie gdy bruzdy szóstek lub mlecznych trzonowców są głębokie.

Lakowanie polega na zabezpieczeniu bruzd specjalnym materiałem. Nie zastępuje szczotkowania, ale może ułatwić utrzymanie powierzchni żującej w czystości i ograniczyć ryzyko próchnicy. O tym, czy ząb można zalakować, decyduje stomatolog po jego ocenie i oczyszczeniu.

Mleczne trzonowce także trzeba utrzymywać w dobrym stanie. Pozostają w jamie ustnej przez kilka lat i pomagają zachować miejsce dla zębów stałych. Wczesna kontrola po pojawieniu się pierwszych trzonowców pozwala ocenić szkliwo, bruzdy oraz technikę szczotkowania.

Najczęściej wyrzynanie trzonowców jest przejściowym etapem, który można złagodzić chłodzeniem, masażem i miękkimi pokarmami. Największą korzyść na przyszłość daje jednak szybkie przyzwyczajenie dziecka do dokładnego mycia powierzchni żujących, zwłaszcza nowych szóstek stałych.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W razie nasilonych lub nietypowych objawów skonsultuj dziecko z lekarzem lub stomatologiem.