Łożysko – co to jest w ciąży i jaką pełni funkcję?

Łożysko to tymczasowy narząd, który łączy organizm matki i dziecka. Dostarcza płodowi tlen oraz składniki odżywcze, usuwa produkty przemiany materii i wytwarza hormony podtrzymujące ciążę. Łożysko na przedniej ścianie macicy jest prawidłowym wariantem jego położenia. Nie należy mylić go z łożyskiem przodującym, które znajduje się zbyt nisko i może zasłaniać ujście szyjki macicy.

Czym jest łożysko i jaką pełni funkcję?

Łożysko zaczyna powstawać po zagnieżdżeniu zarodka w błonie śluzowej macicy. Jest narządem przejściowym, czyli istnieje tylko w czasie ciąży. Łączy się z dzieckiem za pośrednictwem pępowiny, ale krew matki i płodu nie miesza się bezpośrednio. W łożysku zachodzi wymiana potrzebnych substancji przez bardzo cienką barierę między krążeniem ciężarnej i dziecka.

Można powiedzieć, że łożysko częściowo zastępuje u płodu funkcje płuc, układu pokarmowego, wątroby i nerek. Nie jest jednak całkowicie szczelnym filtrem. Niektóre leki, alkohol, nikotyna oraz część drobnoustrojów mogą przenikać przez łożysko, dlatego przyjmowanie preparatów w ciąży powinno być konsultowane z lekarzem.

Najważniejsze zadania łożyska obejmują:

• Wymianę gazową – dostarczanie tlenu i odprowadzanie dwutlenku węgla.
• Transport substancji odżywczych – między innymi glukozy, aminokwasów i części witamin.
• Usuwanie produktów przemiany materii – produkty powstające w organizmie płodu są przekazywane do krążenia matki i usuwane przez jej płuca oraz nerki.
• Produkcję hormonów – między innymi progesteronu, estrogenów, gonadotropiny kosmówkowej i ludzkiego laktogenu łożyskowego.
• Częściową ochronę immunologiczną – łożysko ogranicza przenikanie niektórych bakterii i umożliwia przekazywanie dziecku matczynych przeciwciał, ale nie chroni przed wszystkimi infekcjami.

Gdzie może znajdować się łożysko?

Prawidłowe łożysko może zagnieździć się na przedniej, tylnej albo bocznej ścianie macicy, a także wysoko, w jej dnie. Sama informacja o lokalizacji nie oznacza powikłania. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy dolny brzeg łożyska znajduje się blisko ujścia wewnętrznego szyjki macicy i czy je zasłania.

Łożysko na przedniej ścianie leży od strony brzucha ciężarnej. Jest to wariant fizjologiczny i samo w sobie nie wpływa na rozwój dziecka ani sposób porodu. Może natomiast nieco tłumić odczuwanie pierwszych ruchów płodu, ponieważ działa jak warstwa amortyzująca między dzieckiem a powłokami brzucha. Nie oznacza to zaburzeń rozwoju.

Przednia lokalizacja nie powoduje też większego brzucha ani szybszego uwidocznienia ciąży. Na wygląd brzucha wpływają przede wszystkim budowa ciała, liczba przebytych ciąż, ułożenie dziecka i napięcie mięśni.

Łożysko na przedniej ścianie a łożysko przodujące

Te określenia brzmią podobnie, ale opisują dwie różne sytuacje. W uproszczeniu można wyobrazić sobie macicę jako kuchnię, dziecko jako jej mieszkańca, a łożysko jako lodówkę z potrzebnym pożywieniem. Lodówka może stać przy jednej ze ścian i nie przeszkadzać w wyjściu z kuchni. Tak wygląda łożysko na przedniej ścianie. Jeśli jednak stoi bezpośrednio przy drzwiach i je blokuje, sytuacja przypomina łożysko przodujące.

Łożysko przodujące znajduje się w dolnym odcinku macicy i częściowo lub całkowicie pokrywa ujście wewnętrzne szyjki macicy. Taka lokalizacja może powodować krwawienia i wymaga kontroli położniczej. Wstępne rozpoznanie często pojawia się podczas badania USG, nawet gdy ciężarna nie ma żadnych objawów.

Przy podejrzeniu łożyska przodującego lekarz ocenia jego odległość od ujścia szyjki, często z użyciem USG przezpochwowego. To badanie pozwala dokładniej określić położenie i jest uznawane za bezpieczne, jeśli wykonuje je personel medyczny.

Czy łożysko może „wędrować”?

Łożysko nie przesuwa się aktywnie po ścianie macicy. W miarę wzrostu macicy, zwłaszcza wydłużania jej dolnego odcinka, zmienia się jednak relacja między łożyskiem a ujściem szyjki. Dlatego mówi się potocznie o migracji albo „podnoszeniu się” łożyska.

Nisko położone łożysko lub rozpoznane przodowanie w I albo II trymestrze często nie pozostaje w tym samym miejscu do końca ciąży. Zmiana jest częstsza przy położeniu brzeżnym i częściowym niż przy całkowitym pokryciu ujścia szyjki. Ostateczna ocena zwykle wymaga kontroli w późniejszym okresie ciąży, zgodnie z terminem wyznaczonym przez lekarza.

Wynik USG z początku lub połowy ciąży nie zawsze przesądza o położeniu łożyska przy porodzie. Najważniejsze są kolejne pomiary i odległość dolnego brzegu łożyska od ujścia szyjki.

Ryzyko związane z łożyskiem przodującym jest większe między innymi po wcześniejszym cięciu cesarskim lub zabiegach w obrębie macicy, w ciąży wielopłodowej, przy wcześniejszym łożysku przodującym oraz przy paleniu tytoniu. Nie oznacza to jednak, że wystąpienie któregoś z tych czynników prowadzi do powikłania.

Każde krwawienie z dróg rodnych w ciąży wymaga pilnego kontaktu z lekarzem lub zgłoszenia się do izby przyjęć. Nie czekaj na samoistne ustąpienie objawów, szczególnie gdy krwawieniu towarzyszą ból, skurcze, zawroty głowy, osłabienie albo zmniejszenie ruchów dziecka.

Najczęstsze pytania

Czy łożysko przodujące zawsze oznacza cesarskie cięcie?

Nie zawsze, ponieważ rozpoznanie z II trymestru może ustąpić wraz ze wzrostem macicy. Jeśli jednak łożysko nadal zasłania ujście szyjki w późnej ciąży, poród drogami natury może być niemożliwy i lekarz planuje cięcie cesarskie. Decyzja zależy od aktualnego obrazu USG, objawów i bezpieczeństwa matki oraz dziecka.

Czy łożysko na przedniej ścianie jest groźne?

Nie. Sama lokalizacja na przedniej ścianie jest prawidłowa. Może sprawić, że pierwsze ruchy płodu będą odczuwane nieco później lub słabiej, ale nie świadczy o problemie z rozwojem ciąży.

Czy łożysko przodujące boli?

Samo łożysko przodujące często nie powoduje bólu i może zostać wykryte przypadkowo w USG. Typowym sygnałem ostrzegawczym jest nagłe krwawienie, często bez bólu. Każde krwawienie w ciąży wymaga jednak pilnej oceny medycznej.

Czy łożysko na przedniej ścianie wpływa na wielkość brzucha?

Nie. Nie powoduje większego brzucha ani nie decyduje o tempie jego powiększania się. Wpływają na to przede wszystkim cechy organizmu ciężarnej, liczba ciąż, ułożenie płodu i budowa macicy.

Najważniejsze rozróżnienie jest proste: „na przedniej ścianie” opisuje miejsce prawidłowego zagnieżdżenia, a „przodujące” oznacza zbyt niskie położenie w okolicy ujścia szyjki. Pierwsze zwykle nie wymaga żadnych dodatkowych działań, drugie wymaga kontroli, ale rozpoznane wcześniej nie musi utrzymać się do końca ciąży.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.