Listerioza w ciąży – jakie są objawy i jak jej zapobiegać?

Listerioza w ciąży często przebiega bezobjawowo albo przypomina łagodną grypę. Gorączka, dreszcze, bóle mięśni, osłabienie, biegunka lub wymioty wymagają kontaktu z lekarzem, ponieważ bakteria Listeria monocytogenes może przeniknąć przez łożysko i zagrozić dziecku. Najlepszą ochronę zapewniają bezpieczna żywność, dokładna obróbka termiczna i higiena w kuchni.

Czym jest listerioza i dlaczego wymaga uwagi w ciąży?

Listerioza to zakażenie bakteryjne wywołane przez Listeria monocytogenes. Do infekcji najczęściej dochodzi po spożyciu skażonej żywności, między innymi niepasteryzowanego mleka i produktów mlecznych, surowego lub niedogotowanego mięsa, ryb, owoców morza oraz niedokładnie umytych warzyw i owoców. Bakteria może namnażać się także w warunkach chłodniczych, dlatego sama obecność produktu w lodówce nie zapewnia bezpieczeństwa.

U ciężarnej choroba często ma przebieg skąpoobjawowy lub całkowicie bezobjawowy. Nie oznacza to jednak, że nie może dojść do zakażenia płodu. Listeria może przejść z krwi matki przez łożysko i wywołać zakażenie wewnątrzmaciczne. Ryzyko zachorowania jest szczególnie istotne w III trymestrze, choć listerioza może wystąpić na każdym etapie ciąży.

Listerioza – jakie objawy w ciąży powinny zaniepokoić?

Objawy bywają niespecyficzne i łatwo pomylić je z grypą, zatruciem pokarmowym albo zwykłym przemęczeniem. Mogą pojawić się po kilku dniach, ale okres między zakażeniem a wystąpieniem dolegliwości bywa znacznie dłuższy – w niektórych przypadkach sięga kilku tygodni. Dlatego nie zawsze da się powiązać objawy z konkretnym posiłkiem.

Najczęściej występują:

• gorączka lub stan podgorączkowy,
• dreszcze i wzmożona potliwość,
• bóle mięśniowe, stawowe albo ból głowy,
• wyraźne osłabienie i złe samopoczucie,
• nudności, wymioty lub biegunka,
• ból gardła, a w cięższym przebiegu także sztywność karku.

Każda gorączka w ciąży wymaga konsultacji lekarskiej. Nie czekaj, aż objawy same ustąpią, zwłaszcza jeśli pojawiły się po spożyciu produktu wysokiego ryzyka, towarzyszy im nasilone osłabienie, ból brzucha, skurcze lub zmniejszenie odczuwania ruchów dziecka. Brak objawów nie pozwala samodzielnie wykluczyć zakażenia.

Dlaczego listerioza może być groźna dla dziecka?

Po przedostaniu się do krwiobiegu bakteria może pokonać barierę łożyskową i wywołać infekcję płodu lub płynu owodniowego. U matki zakażenie może być łagodne, natomiast u dziecka przebiegać poważnie. Możliwymi następstwami są poronienie, obumarcie płodu, przedwczesny poród oraz zakażenie noworodka.

Wrodzona lub okołoporodowa listerioza może prowadzić u noworodka do sepsy, zapalenia płuc albo zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Taka informacja nie powinna być powodem do paniki po każdym zjedzeniu niewłaściwego produktu. Jeśli jednak pojawią się objawy infekcji albo masz uzasadnione podejrzenie kontaktu ze skażoną żywnością, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym ciążę.

Łagodny lub bezobjawowy przebieg u matki nie wyklucza zagrożenia dla płodu. Gorączka i objawy grypopodobne w ciąży wymagają oceny medycznej.

Jak zmniejszyć ryzyko listeriozy w ciąży?

Najważniejsze jest wybieranie produktów pasteryzowanych, dokładne gotowanie oraz ograniczenie żywności długo przechowywanej w lodówce i gotowej do spożycia bez podgrzewania. Poniższa tabela przedstawia podstawowe zasady wyboru:

Podczas przygotowywania potraw dąż do uzyskania w środku produktu temperatury co najmniej 70°C przez odpowiednio długi czas. W przypadku mięsa i drobiu dokładna temperatura zależy od rodzaju produktu, dlatego pomocny może być termometr kuchenny. Samo krótkie podgrzanie gotowego dania może nie wystarczyć.

W kuchni stosuj także następujące zasady:

• Myj ręce wodą z mydłem przed gotowaniem, po kontakcie z surowym mięsem i rybami oraz po skorzystaniu z toalety.
• Myj warzywa i owoce pod bieżącą wodą, nawet jeśli zamierzasz je obrać.
• Używaj oddzielnych desek i noży do surowego mięsa, ryb oraz produktów gotowych do spożycia.
• Przechowuj surowe produkty w szczelnych pojemnikach, oddzielnie od ugotowanej żywności.
• Kontroluj daty przydatności i nie trzymaj gotowych potraw w temperaturze pokojowej przez długi czas.

Warto zachować ostrożność także podczas jedzenia poza domem. Bezpieczniejszy wybór stanowią dania podawane na gorąco i przygotowane na zamówienie. Większe ryzyko wiąże się z zimnymi bufetami, gotowymi sałatkami, kanapkami oraz potrawami zawierającymi surowe składniki.

Co zrobić przy podejrzeniu zakażenia?

Nie wykonuj domowych testów i nie rozpoczynaj leczenia na własną rękę. Postępowanie powinno wyglądać następująco:

1. Skontaktuj się możliwie szybko z lekarzem prowadzącym ciążę albo z pomocą medyczną, szczególnie przy gorączce.
2. Powiedz, jakie objawy wystąpiły i kiedy się zaczęły, oraz przypomnij sobie, czy jadłaś produkty wysokiego ryzyka.
3. Poddaj się badaniom zaleconym przez lekarza. W diagnostyce mogą być wykorzystywane między innymi posiewy materiału biologicznego, zwłaszcza krwi, a w określonych sytuacjach także inne badania.
4. Jeśli zakażenie zostanie rozpoznane lub lekarz uzna je za prawdopodobne, zastosuj przepisane antybiotyki dokładnie według zaleceń.

O rodzaju badań i leczenia decyduje lekarz na podstawie objawów, wyników oraz etapu ciąży. Wczesna konsultacja pozwala szybciej ocenić ryzyko i wdrożyć postępowanie chroniące matkę oraz dziecko.

Najważniejsze jest to, że listeriozie można w dużej mierze zapobiegać. Wybieraj produkty pasteryzowane, dobrze gotuj mięso i ryby, myj ręce oraz warzywa i owoce, a każdą gorączkę w ciąży zgłaszaj lekarzowi.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani indywidualnej porady lekarskiej. W przypadku gorączki, nasilonego złego samopoczucia lub podejrzenia zakażenia skontaktuj się z lekarzem.