Listerioza u dziecka – jakie są objawy i jak ją rozpoznać?

Listerioza u dziecka z prawidłową odpornością jest rzadka i zwykle przebiega łagodnie, często jako krótka infekcja jelitowa lub grypopodobna. Większej czujności wymagają noworodki, wcześniaki i dzieci z obniżoną odpornością. Objawy same nie wystarczają do rozpoznania – chorobę potwierdza się badaniami laboratoryjnymi, przede wszystkim posiewem krwi.

Jakie są objawy listeriozy u dzieci?

Listeriozę wywołuje bakteria Listeria monocytogenes. Po zakażeniu pokarmowym u dziecka z prawidłową odpornością może pojawić się gorączka, dreszcze, rozdrażnienie, osłabienie, bóle mięśni, nudności, wymioty lub biegunka. Taki przebieg zwykle ogranicza się do przewodu pokarmowego i ustępuje bez ciężkich powikłań.

Inaczej wygląda listerioza inwazyjna. Bakteria może przedostać się do krwi, a następnie zaatakować układ nerwowy. U noworodków zakażenie często ma związek z przeniesieniem bakterii od matki w czasie ciąży lub porodu. Postać wczesna może ujawnić się już po urodzeniu, często jako sepsa. Postać późna rozwija się po kilku dniach lub tygodniach i częściej przebiega jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Sam fakt wystąpienia biegunki lub gorączki nie oznacza listeriozy. Podobne objawy powodują liczne infekcje wirusowe i inne zakażenia przewodu pokarmowego. Znaczenie ma cały obraz choroby, wiek dziecka, stan odporności oraz ewentualne narażenie na skażoną żywność.

Kiedy pilnie szukać pomocy medycznej?

Objawy neurologiczne u dziecka wymagają natychmiastowego kontaktu z lekarzem. Nie należy czekać, aż samoistnie ustąpią ani próbować leczyć ich wyłącznie w domu. Pilnej oceny wymagają zwłaszcza:

• sztywność karku lub trudność w przygięciu głowy do klatki piersiowej,
• silny ból głowy, światłowstręt albo powtarzające się wymioty,
• splątanie, wyraźna senność, zaburzenia świadomości lub trudny kontakt z dzieckiem,
• drgawki, zaburzenia równowagi albo nagłe osłabienie kończyn,
• wysoka gorączka z przyspieszonym oddechem, bardzo szybkim tętnem, bladością, sinieniem lub zimnymi kończynami.

U noworodka i wcześniaka powodem do szybkiej konsultacji są także trudności w karmieniu, wiotkość, nietypowa senność, rozdrażnienie, zaburzenia oddychania lub nieprawidłowa temperatura ciała. Podejrzenie listeriozy u dziecka z grupy ryzyka zawsze wymaga kontaktu z lekarzem, nawet gdy objawy początkowo wydają się łagodne.

Które dzieci są bardziej narażone na ciężki przebieg?

Ciężka listerioza dotyczy przede wszystkim dzieci, których układ odpornościowy nie działa jeszcze w pełni albo został osłabiony przez chorobę lub leczenie. Szczególnej uwagi wymagają:

• noworodki, zwłaszcza z podejrzeniem zakażenia nabytego w czasie ciąży lub porodu,
• wcześniaki i dzieci z małą masą urodzeniową,
• dzieci w trakcie leczenia onkologicznego lub po przeszczepieniu narządu,
• dzieci przyjmujące leki immunosupresyjne albo mające rozpoznane niedobory odporności.

Znaczenie może mieć także niewykryty wcześniej problem z odpornością. Dlatego nawracające, nietypowo ciężkie lub długo utrzymujące się infekcje powinny być omówione z pediatrą.

Jak rozpoznaje się i leczy listeriozę?

Objawy mogą jedynie nasunąć podejrzenie choroby. Rozpoznanie wymaga wykazania bakterii w materiale biologicznym. Lekarz dobiera badania do przebiegu infekcji i stanu dziecka:

1. Ocena kliniczna – lekarz zbiera informacje o gorączce, objawach jelitowych, neurologicznych, wieku dziecka, odporności i możliwym narażeniu pokarmowym.
2. Badania mikrobiologiczne – przy podejrzeniu zakażenia uogólnionego wykonuje się przede wszystkim posiew krwi. Gdy występują objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, bada się także płyn mózgowo-rdzeniowy, czyli PMR.
3. Badania pomocnicze – morfologia, CRP i prokalcytonina mogą pomóc ocenić nasilenie stanu zapalnego, ale same nie potwierdzają listeriozy.
4. Leczenie zalecone przez lekarza – inwazyjna postać choroby wymaga antybiotykoterapii, zwykle dożylnej, oraz obserwacji w szpitalu. Jednym ze stosowanych leków jest ampicylina, ale wybór preparatu i czas terapii zależą od wieku, postaci zakażenia oraz wyników badań.

Nie należy samodzielnie podawać dziecku antybiotyku ani czekać na wynik posiewu, jeśli występują objawy sepsy lub zajęcia układu nerwowego. Posiew kału nie jest zwykle wystarczającym badaniem do potwierdzenia inwazyjnej listeriozy, ponieważ bakteria może być obecna w przewodzie pokarmowym bez objawów.

Ryzyko zakażenia można ograniczać przez mycie rąk, dokładne mycie owoców i warzyw, rozdzielanie surowych produktów od gotowych potraw oraz unikanie przez dzieci z grup ryzyka niepasteryzowanego mleka i produktów spożywanych bez obróbki cieplnej, jeśli lekarz zaleci takie środki ostrożności.

U zdrowego starszego dziecka krótka biegunka lub gorączka najczęściej nie oznacza listeriozy. Gdy jednak pojawiają się objawy neurologiczne, oznaki sepsy albo choruje noworodek, wcześniak lub dziecko z obniżoną odpornością, potrzebna jest szybka pomoc medyczna.

Artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. W przypadku niepokojących objawów, szczególnie u noworodka, wcześniaka lub dziecka z obniżoną odpornością, skontaktuj się z lekarzem albo pogotowiem ratunkowym.