Kiedy zmienia się kolor oczu dziecka?

Kolor oczu dziecka najczęściej zmienia się w pierwszych miesiącach życia, a najbardziej widoczne różnice pojawiają się między 6. a 12. miesiącem. U części dzieci barwa tęczówki stabilizuje się dopiero około 3. roku życia. Taki proces jest zwykle naturalny i wynika z dojrzewania tęczówki oraz stopniowego gromadzenia melaniny.

Kiedy zmienia się kolor oczu dziecka?

U noworodków rasy białej oczy często mają odcień niebieski, szaroniebieski lub szary. Wynika to z niewielkiej ilości melaniny w tęczówce tuż po urodzeniu. W kolejnych miesiącach melanocyty dojrzewają i zaczynają produkować więcej barwnika, dlatego oczy mogą stopniowo ciemnieć.

Najintensywniejsze zmiany zwykle zachodzą w pierwszym roku życia. U wielu dzieci przed ukończeniem 12. miesiąca można już rozpoznać docelowy odcień, ale nie jest to regułą. U części maluchów stabilizacja koloru trwa dłużej, nawet do 3. roku życia. Dzieci, które od urodzenia mają ciemnobrązowe oczy, mogą przechodzić znacznie mniej widoczną zmianę.

Orientacyjne ramy tego procesu wyglądają następująco:

• Pierwsze miesiące życia – mogą pojawić się pierwsze różnice w odcieniu tęczówki.
• 6.–12. miesiąc – u wielu dzieci zachodzą wtedy najbardziej widoczne zmiany.
• Do około 3. roku życia – u części dzieci stopniowo stabilizuje się ostateczna barwa oczu.
• Po tym okresie – nowa, nagła zmiana koloru nie jest typowym etapem rozwoju i wymaga oceny okulistycznej.

Dlaczego kolor oczu się zmienia?

Za barwę tęczówki odpowiada przede wszystkim melanina, czyli pigment obecny także w skórze i włosach. Produkują ją melanocyty znajdujące się w tęczówce. Im więcej melaniny gromadzi się w jej przednich warstwach, tym ciemniejszy jest kolor oczu. Niewielka ilość pigmentu wiąże się zwykle z jasnymi odcieniami, takimi jak niebieski lub szary, a większa z barwą piwną albo brązową.

Po urodzeniu melanocyty nie zawsze są jeszcze w pełni dojrzałe. Wraz z rozwojem dziecka zwiększa się produkcja i odkładanie barwnika, dlatego początkowy kolor oczu może różnić się od późniejszego. Zmiana przebiega stopniowo, a jej tempo jest indywidualne. Nie musi oznaczać, że oczy zmienią kolor całkowicie – czasem różnica polega tylko na przyciemnieniu lub zmianie odcienia.

U dzieci z ciemniejszą karnacją oczy często są ciemne już od urodzenia, ponieważ melaniny w tęczówkach jest więcej wcześniej. U nich późniejsze zmiany mogą być niewielkie i trudniejsze do zauważenia.

Kiedy zmiana koloru oczu wymaga konsultacji?

Naturalne dojrzewanie pigmentu dotyczy przede wszystkim niemowląt i małych dzieci. Nagła zmiana koloru oczu u starszego dziecka nie powinna być automatycznie uznawana za zwykły etap rozwoju. W takiej sytuacji najlepiej skonsultować się z okulistą, zwłaszcza gdy zmiana pojawiła się szybko lub dotyczy tylko jednej tęczówki.

Wizyty u okulisty wymagają szczególnie następujące sytuacje:

• zmiana koloru tylko jednego oka, jeśli wcześniej obie tęczówki wyglądały tak samo,
• nagłe ściemnienie lub rozjaśnienie tęczówki u starszego dziecka,
• pojawienie się nowych plam, przebarwień albo wyraźnie nietypowego obszaru na tęczówce,
• zmianie koloru towarzyszą ból oka, zaczerwienienie, pogorszenie widzenia lub nadwrażliwość na światło.

Różnobarwność tęczówek może być wrodzona i niekiedy występuje jako cecha izolowana. Może też towarzyszyć rzadkim zaburzeniom, takim jak choroba Waardenburga. Jeśli jednak różnica pojawia się dopiero po pewnym czasie, potrzebna jest ocena lekarza, ponieważ przyczyna nie zawsze jest związana wyłącznie z pigmentacją.

Czy można przewidzieć kolor oczu dziecka?

Kolor oczu jest cechą dziedziczną, ale wpływa na niego wiele genów – co najmniej kilkadziesiąt. Geny regulują między innymi wytwarzanie, transport i magazynowanie melaniny w tęczówce. Dlatego kolor oczu rodziców i dziadków może być pewną wskazówką, ale nie pozwala przewidzieć wyniku z całkowitą pewnością.

Proste kalkulatory i klasyczne krzyżówki genetyczne nadmiernie upraszczają ten proces. Nie uwzględniają wszystkich zależności między genami, dlatego podawane przez nie prawdopodobieństwa należy traktować orientacyjnie, a nie jak pewną prognozę.

Ostateczny kolor oczu dziecka zwykle kształtuje się w pierwszych latach życia, ale jego dokładnego odcienia nie da się wiarygodnie obliczyć wyłącznie na podstawie koloru oczu rodziców.

Jeśli zmiana zachodzi stopniowo w pierwszym roku życia, zwykle jest częścią prawidłowego dojrzewania tęczówki. Późna, nagła lub jednostronna zmiana powinna natomiast zostać oceniona przez okulistę.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.