Jak sprawdzić, czy dziecko dobrze widzi? Domowe sposoby i badania

Dziecko może widzieć nieprawidłowo i wcale o tym nie powiedzieć, bo nie zna innego obrazu świata. Domowa obserwacja pomaga wychwycić sygnały ostrzegawcze, ale nie zastępuje badania u okulisty dziecięcego.

Na co zwracać uwagę w zależności od wieku?

Wzrok dostarcza dziecku informacji potrzebnych do nauki ruchu, rozpoznawania przedmiotów i późniejszego czytania. W pierwszych latach życia zmieniają się też zachowania, które mogą wskazywać na problem. Niemowlę nie opisze niewyraźnego obrazu, a uczeń może uznać ból głowy lub trudności z czytaniem za zwykłe zmęczenie.

Pojedyncze zachowanie nie musi oznaczać wady wzroku. Powtarzalność, nasilanie się objawów albo wyraźna różnica między pracą oczu powinny jednak skłonić do konsultacji.

Jakie objawy są sygnałem alarmowym?

Podczas codziennych czynności obserwuj, czy dziecko nie kompensuje trudności ze wzrokiem określonymi ruchami lub zmianą odległości od oglądanego przedmiotu. Szczególną uwagę zwróć na:

• Częste mrużenie oczu, zamykanie jednego oka albo zasłanianie go dłonią.
• Nienaturalne przechylanie lub obracanie głowy podczas patrzenia.
• Zezowanie albo wrażenie, że oczy nie poruszają się razem.
• Pocieranie oczu, łzawienie, pieczenie, utrzymujące się zaczerwienienie lub nadwrażliwość na światło.
• Podchodzenie bardzo blisko ekranu, książki albo zabawek.
• Trudności z oceną odległości, częste wpadanie na przedmioty lub potykanie się.
• Podwójne widzenie, bóle głowy, nudności albo szybkie zmęczenie przy czytaniu.

U dziecka, które jeszcze nie mówi, ważne są także brak fiksacji wzroku, brak płynnego śledzenia przedmiotu oraz niewielkie zainteresowanie twarzami, zabawkami i obrazkami. Wcześniaki oraz dzieci z rodzinnym występowaniem chorób oczu mogą wymagać wcześniejszej i częstszej kontroli, zgodnie z zaleceniami lekarza.

Ostrzeżenie: nagłe pogorszenie widzenia, nagłe pojawienie się zeza, silny ból oka, wyraźny obrzęk, uraz, nietypowy wygląd źrenicy lub gałki ocznej wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Nie czekaj wtedy na najbliższe badanie profilaktyczne.

Co można sprawdzić w domu?

Najbezpieczniejszą domową metodą jest obserwacja dziecka podczas zwykłych aktywności. Zwróć uwagę na zachowanie przy oglądaniu obrazków, zabawie klockami, rysowaniu, poruszaniu się po mieszkaniu i czytaniu. Możesz też poprosić starsze dziecko o wskazywanie przedmiotów znajdujących się w różnych miejscach, ale wynik takiej zabawy traktuj wyłącznie orientacyjnie.

U dziecka znającego podstawowe symbole można spotkać tak zwaną grę w E, w której maluch wskazuje ręką kierunek ramion litery. Taki test może ujawnić różnicę w ostrości widzenia między oczami, lecz łatwo zafałszować go przez nieprawidłowe zasłonięcie oka, podpowiadanie lub niewłaściwe warunki. Nie zaleca się samodzielnego tworzenia diagnozy na podstawie tablicy ani uspokajania się dobrym wynikiem.

Domowy test nie oceni ruchomości gałek ocznych, widzenia obuocznego, dna oka, nerwu wzrokowego ani ciśnienia wewnątrzgałkowego. Nie wykryje więc wszystkich problemów, także tych, które przez długi czas nie powodują wyraźnych dolegliwości.

Jak wygląda badanie u specjalisty?

Okulista dziecięcy dobiera sposób badania do wieku i możliwości dziecka. Ocena może obejmować ostrość widzenia, ustawienie i ruchomość oczu, reakcję źrenic, przedni odcinek oka oraz dno oka. W razie potrzeby lekarz wykonuje badanie po rozszerzeniu źrenic, aby dokładniej ocenić wadę wzroku i struktury oka.

Uzupełnieniem bywa badanie ortoptyczne. Sprawdza ono między innymi konwergencję, współpracę oczu i widzenie obuoczne. Pomaga wykryć zaburzenia, których nie pokaże samo odczytywanie znaków z tablicy, w tym problemy związane z zezem, podwójnym widzeniem lub brakiem prawidłowego widzenia przestrzennego.

Ma to znaczenie szczególnie w dzieciństwie, ponieważ mózg uczy się prawidłowo wykorzystywać obrazy z obu oczu. Okres intensywnego rozwoju widzenia trwa mniej więcej do 8. roku życia, dlatego szybkie wykrycie nieprawidłowości zwiększa szansę na właściwe postępowanie.

Kiedy zaplanować badanie profilaktyczne?

Terminy kontroli mogą zależeć od stanu zdrowia dziecka, wcześniactwa i wywiadu rodzinnego. Ogólne zasady warto omówić z pediatrą lub okulistą dziecięcym. W praktyce:

• pierwsza kontrola powinna odbyć się zgodnie z badaniami przesiewowymi i zaleceniami lekarza opiekującego się niemowlęciem;
• dziecko bez objawów warto zbadać profilaktycznie w wieku około 2–3 lat, gdy współpraca podczas badania jest łatwiejsza;
• przed rozpoczęciem nauki szkolnej dobrze potwierdzić prawidłowe widzenie, zwłaszcza gdy dziecko wcześniej nie miało pełnej oceny okulistycznej;
• przy wadach wzroku w rodzinie, wcześniactwie lub niepokojących objawach wizytę należy zaplanować wcześniej i ustalić częstotliwość kontroli ze specjalistą.

Co zrobić, gdy coś Cię niepokoi?

Nie czekaj, aż dziecko samo zgłosi problem. Zapisz, kiedy pojawia się dane zachowanie, czy dotyczy jednego oka i w jakich sytuacjach się nasila. Takie informacje ułatwią lekarzowi ocenę. Domowa obserwacja może być pierwszym krokiem, ale dopiero badanie okulistyczne pozwala rozstrzygnąć, czy dziecko widzi prawidłowo.

Lepiej sprawdzić wzrok profilaktycznie, niż przeoczyć moment, w którym można skutecznie wesprzeć rozwój widzenia.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W razie objawów lub wątpliwości skonsultuj dziecko z lekarzem.