Do którego roku życia rosną dziewczyny?

Dziewczyny rosną najczęściej do około 15.–18. roku życia. Nie jest to jednak sztywna granica wyznaczona przez datę urodzenia. O zakończeniu wzrostu decyduje przede wszystkim dojrzewanie kośćca i zarośnięcie chrząstek wzrostowych, a nie sam wiek kalendarzowy.

Do którego roku życia rosną dziewczyny?

Wzrost na wysokość kończy się wtedy, gdy chrząstki wzrostowe, nazywane także nasadowymi, ulegają skostnieniu. To właśnie w tych obszarach kości długich zachodzi ich wydłużanie. Po ich zamknięciu dalsze zwiększanie wzrostu nie jest już możliwe.

Przedział 15.–18. rok życia opisuje typowy zakres statystyczny. Dziewczynka, która zaczęła dojrzewać wcześniej, może zakończyć wzrastanie wcześniej. Przy późniejszym początku pokwitania proces ten może trwać dłużej. Dlatego dwie osoby w tym samym wieku mogą znajdować się na różnych etapach rozwoju i nadal mieścić się w normie.

Pomocne jest odróżnienie wieku metrykalnego od wieku kostnego. Wiek kostny pokazuje stopień dojrzałości szkieletu i może różnić się od liczby lat od urodzenia. W razie potrzeby lekarz ocenia go na podstawie zdjęcia RTG niedominującej dłoni i nadgarstka. Nie wykonuje się takiego badania rutynowo u każdej dziewczynki, lecz wtedy, gdy tempo wzrostu lub dojrzewania budzi wątpliwości.

Jak dojrzewanie wpływa na zatrzymanie wzrostu?

Pokwitanie uruchamia najpierw przyspieszenie wzrostu, czyli skok wzrostowy. U dziewcząt pojawia się on zwykle na początku klinicznie widocznego dojrzewania. Szczyt szybkości wzrastania przypada zazwyczaj przed pierwszą miesiączką, a później tempo stopniowo maleje.

Za zmiany hormonalne odpowiada między innymi oś podwzgórze–przysadka–jajniki. Przysadka mózgowa pobudza jajniki do produkcji estrogenów. Hormony te uczestniczą w rozwoju płciowym, przyspieszają dojrzewanie kości, a następnie przyczyniają się do zamknięcia chrząstek wzrostowych. Wczesne dojrzewanie może więc oznaczać wcześniejszy skok wzrostowy, ale też wcześniejsze zakończenie wzrastania.

Skala Tannera opisuje pięć stadiów dojrzewania. Lekarz ocenia w niej między innymi rozwój piersi i owłosienia łonowego. Stadia nie są przypisane do konkretnych dat, dlatego służą do określenia biologicznego etapu rozwoju, a nie do przewidywania wzrostu z dokładnością co do roku.

Pierwsza miesiączka pojawia się zwykle po szczycie skoku wzrostowego. Nie oznacza jednak natychmiastowego zakończenia wzrastania. Po menarche dziewczynka może jeszcze rosnąć, ale zazwyczaj wolniej niż wcześniej.

Co wpływa na ostateczny wzrost?

Ostateczny wzrost zależy przede wszystkim od predyspozycji rodzinnych, lecz znaczenie ma także zdrowie i warunki rozwoju. Najważniejsze czynniki to:

• Genetyka – wzrost rodziców i innych członków rodziny pomaga oszacować indywidualny potencjał wzrostowy. Niski wzrost rodzinny może być prawidłowym wariantem, jeśli dziecko rośnie w stałym tempie.
• Moment rozpoczęcia dojrzewania – wcześniejsze pokwitanie zwykle przyspiesza wzrost, ale może też skrócić czas dalszego wzrastania.
• Odżywianie i ogólny stan zdrowia – niedobory pokarmowe oraz niektóre choroby przewlekłe mogą ograniczać prawidłowy rozwój.
• Sen i aktywność fizyczna – regularny sen i ruch wspierają ogólną kondycję organizmu oraz prawidłowe działanie procesów związanych z wydzielaniem hormonu wzrostu.

Nie każda różnica we wzroście oznacza chorobę. Ważniejsze od pojedynczego pomiaru jest tempo wzrastania obserwowane na siatce centylowej. Niepokój może wzbudzać przede wszystkim wyraźne przesuwanie się w dół kolejnych pomiarów albo dłuższy brak przyrostu wysokości ciała.

Kiedy brak wzrostu powinien skłonić do wizyty u lekarza?

Pediatra ocenia wzrost na podstawie pomiarów z kolejnych lat, siatek centylowych, proporcji ciała, wywiadu rodzinnego i etapu dojrzewania. Konsultacja jest wskazana szczególnie wtedy, gdy występują następujące sytuacje:

• brak widocznych cech dojrzewania po ukończeniu 13. roku życia,
• pojawienie się objawów dojrzewania przed ukończeniem 8. roku życia,
• nagłe zahamowanie tempa wzrostu lub wyraźne przechodzenie na niższe kanały centylowe,
• wzrost znacznie odbiegający od wzrostu rodzinnego albo współwystępowanie przewlekłego osłabienia, utraty masy ciała lub innych objawów choroby.

Notatka ekspercka: pierwszym lekarzem, który powinien ocenić rozwój dziecka, jest pediatra. Jeśli pomiary, wiek kostny lub przebieg dojrzewania wskazują na potrzebę pogłębionej diagnostyki, pediatra może skierować dziewczynkę do endokrynologa dziecięcego. Specjalista ocenia między innymi hormony, dojrzałość szkieletu i ewentualne choroby przewlekłe.

Najważniejsze jest patrzenie na rozwój w czasie, a nie porównywanie córki z rówieśniczkami w jednym momencie. Indywidualne tempo dojrzewania jest częste, a przedział 15.–18. roku życia pozostaje orientacyjnym zakresem zakończenia wzrostu.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.