Ciąża urojona – co to jest i jakie daje objawy?

Ciąża urojona (pseudocyesis) to zaburzenie psychosomatyczne, w którym kobieta jest przekonana, że jest w ciąży, mimo braku zarodka lub płodu w macicy. Organizm może jednak wywoływać realne objawy, takie jak zatrzymanie miesiączki, nudności, powiększenie brzucha czy laktacja. Nie jest to świadome udawanie ani kłamstwo.

Czym jest ciąża urojona?

W ciąży urojonej silne przekonanie o ciąży łączy się z reakcją organizmu na czynniki psychiczne i hormonalne. Kobieta może szczerze odczuwać objawy oraz interpretować sygnały płynące z ciała jako dowód rozwijającej się ciąży. W obrazie klinicznym nie ma jednak ciąży wewnątrzmacicznej.

W potocznym języku określenia „ciąża urojona” i „ciąża rzekoma” bywają używane zamiennie. W ujęciu medycznym można jednak zaznaczyć różnicę: ciąża urojona odnosi się przede wszystkim do silnego przekonania o ciąży, natomiast ciąża rzekoma obejmuje także wyraźne objawy somatyczne. W praktyce oba określenia często opisują podobny, złożony stan psychosomatyczny.

Jakie objawy może dawać ciąża urojona?

Objawy mogą przypominać zarówno początek, jak i bardziej zaawansowaną ciążę. Ich nasilenie jest różne, a niektóre wynikają ze zmian hormonalnych, inne zaś z odczytywania naturalnych doznań z ciała jako symptomów ciąży.

Do najczęściej zgłaszanych objawów należą:

• zatrzymanie miesiączki lub wyraźne zaburzenia cyklu,
• nudności, wymioty i nadwrażliwość na zapachy,
• powiększenie, obrzęk i tkliwość piersi,
• powiększenie lub napięcie brzucha,
• zmęczenie, senność, wahania nastroju i zachcianki żywieniowe,
• laktacja lub wydzielanie mleka z piersi,
• odczuwanie rzekomych ruchów płodu, które może wiązać się z perystaltyką jelit.

Same objawy nie pozwalają rozpoznać ciąży urojonej. Podobne dolegliwości mogą występować w prawdziwej ciąży, przy zaburzeniach hormonalnych, a także w niektórych chorobach ginekologicznych. Różnice potwierdzają dopiero badania:

Skąd bierze się ciąża urojona?

Nie ma jednej przyczyny tego zaburzenia. Najczęściej znaczenie ma połączenie silnych emocji, przewlekłego stresu i podatności organizmu na zmiany hormonalne. Ciąża urojona może pojawić się u kobiety, która bardzo pragnie dziecka, doświadcza niepłodności lub przebyła poronienie. Zdarza się również w związku z intensywnym lękiem przed ciążą, zwłaszcza gdy macierzyństwo jest postrzegane jako zagrożenie dla zdrowia, planów życiowych albo poczucia bezpieczeństwa.

Stres wpływa na pracę osi podwzgórze–przysadka–jajniki, czyli układu regulującego między innymi cykl menstruacyjny. U części pacjentek dochodzi do zwiększenia stężenia prolaktyny. Hiperprolaktynemia może sprzyjać zatrzymaniu miesiączki, powiększeniu piersi i laktacji, przez co objawy jeszcze bardziej przypominają ciążę.

Ciąża urojona może współistnieć z depresją, zaburzeniami lękowymi lub zaburzeniami psychotycznymi. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z tym rozpoznaniem ma chorobę psychiczną innego rodzaju. Przyczyny ocenia się indywidualnie, bez obwiniania pacjentki.

Jak rozpoznaje się ciążę urojoną?

Pierwszym krokiem powinna być konsultacja ginekologiczna. Objawy ciąży, zwłaszcza przy opóźnionej miesiączce, wymagają obiektywnego potwierdzenia lub wykluczenia ciąży. Lekarz może zlecić oznaczenie stężenia beta-hCG we krwi oraz badanie USG, często dopochwowe.

Diagnostyka różnicowa jest ważna, ponieważ podobne objawy lub dodatni wynik beta-hCG mogą towarzyszyć także ciąży pozamacicznej, zaburzeniom hormonalnym albo niektórym chorobom wymagającym dalszej kontroli. Domowy test ciążowy nie powinien zastępować badania lekarskiego. Rzadki wynik fałszywie dodatni wymaga wyjaśnienia, a nie samodzielnego przypisywania go ciąży urojonej.

Po wykluczeniu ciąży i innych przyczyn ginekologicznych potrzebna może być konsultacja psychiatryczna oraz psychologiczna. W ocenie bierze się pod uwagę nie tylko objawy fizyczne, lecz także sposób ich przeżywania, poziom lęku, przekonania dotyczące ciąży i sytuację życiową pacjentki.

Na czym polega leczenie?

Leczenie dobiera się do przyczyny i objawów. Zwykle wymaga współpracy ginekologa, psychiatry oraz psychoterapeuty. Spokojne omówienie wyników badań ma znaczenie, ale samo przekazanie informacji o braku ciąży nie zawsze wystarcza, szczególnie gdy przekonanie o niej jest bardzo silne.

W procesie diagnostyczno-terapeutycznym mogą być potrzebne:

• kontrola ginekologiczna i leczenie rozpoznanych zaburzeń hormonalnych,
• psychoterapia, w tym terapia poznawczo-behawioralna,
• konsultacja psychiatryczna w przypadku depresji, lęku lub objawów psychotycznych,
• farmakoterapia dobrana przez lekarza, niekiedy ukierunkowana na zmniejszenie nadmiernego stężenia prolaktyny,
• wsparcie bliskich, które pomaga ograniczyć wstyd, lęk i poczucie osamotnienia.

To realne cierpienie, a nie wymysł ani świadoma symulacja. Pacjentka może odczuwać ból, lęk i fizyczne objawy, dlatego wyśmiewanie jej lub wywieranie presji zwykle pogarsza sytuację. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest spokojna konsultacja ginekologiczna, a następnie pomoc psychologiczna lub psychiatryczna, jeśli lekarz uzna ją za potrzebną.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku objawów sugerujących ciążę skonsultuj się z ginekologiem, szczególnie gdy pojawia się ból brzucha, krwawienie, omdlenie lub dodatni wynik testu bez potwierdzenia w USG.